01 Tem Yaygın Ebeveyn Tutumları ve Çocuğunuzun Kişilik Gelişimine Etkileri

Bir çocuğun hangi ailede ve hangi şartlar altında büyüdüğü o çocuğun kişiliğini, iletişim becerilerini, problem çözme becerilerini doğrudan etkiler.  Peki bu tutumların nelerdir ve çocuğumuzun kişilik gelişimini nasıl etkiler?

Otoriter ve Baskıcı Tutum
Denetimin yüksek, duyarlılığın düşük olduğu ebeveyn tutumudur. Çocuğun kişilik özellikleri, ilgi ve gereksinimleri dikkate alınmaz. Çocuğa sebebi açıklanmadan kurallar konur ve bu kurallara kesinlikle uyulması beklenir. Anne babalar çocuğa kesin olarak hakim olduklarına inanırlar. Çocuğun anne babasına kesin itaat etmesi bir meziyet olarak düşünülür. Bu tutumdaki anne babalara göre çocuk, anne babanın söylediği her sözün doğru olduğuna inanmalıdır. Çocuğun kendi kendini yönetebileceği, kendi kendine de doğru kararlar alabileceğine inanılmaz. Bu nedenle çocukla ilgili her kararı anne baba alır. Çocuğa düşen bu kurallara uymaktır.  Baskıcı ana baba tutumunda olaylar iki kategoride değerlendirilir; olumlu veya olumsuz, doğru veya yanlış, iyi veya kötü. Ara değerler ve farklılıklar düşünülmez, esneklik yoktur. Disiplin için kullanılan yöntem cezadır. Cezanın amacı ise yeni bir davranış kazandırmaktan çok istenmeyen davranışı kaldırmaktır.

Çocuğunuzun Kişiliğine Etkileri
Otoriter ve baskıcı tutum altında yetişmiş çocuk uslu olarak nitelendirilir. Ancak çocuğunuz sessiz, çekingen, başkasının etkisinin altında kolayca kalabilen, bağımlı, sorumluluk almakta zorlanan biri olacaktır.  Açıklama içermeyen kısa ve emredici konuşmalar çocuğunuzun değersiz hissetmesine ve düşük özsaygı geliştirmesine sebep olur. Kendi kendilerini denetlemekte yani iç denetimde zorluk çeken bireyler olurlar. Duygularını ifade etmekte zorlanırlar. Tabi ki içeride kalan duygular orada öylece yok olmaz, öfke ve saldırganlık duyguları kendilerinden güçsüz gördükleri kişilere yönelecektir.

Aşırı Koruyucu Ve Müdahaleci Tutum
Çocuğa gereğinden çok özen gösterilen ve kontrol altında tutmaya çalışan aile tutumudur. Çocuklarıyla adeta bütünleşmiştirler ve aslında çocuk ihtiyaçlarını karşılayabilecek durumda olduğu halde her ihtiyaç aile tarafından karşılanır. Adına fedakârlık derler ancak çocuğun kendi başına karar alması mümkün değildir.

Çocuğunuzun Kişiliğine Etkileri
Aşırı koruyucu tutuma sahip ailelerin çocukları bağımsız davranamazlar, girişimci olamazlar, kendi başlarına karar veremezler ve her adımda yönlendirilmeye ihtiyaç duyarlar. Kişilikleri zayıf ve pasiftir. İşlerinin hep başkaları tarafından halledilmesini beklerler. Sorumluluk almaktan kaçınırlar. Zorlayıcı hayat koşullarıyla karşılaştıklarında problemler yaşayabilirler.

Dengesiz ve Kararsız Tutum
Hem anne babanın aralarında kararsız ve tutarsız hem de kendi içlerinde kararsız ve tutarsız oldukları ebeveyn tutumudur. Örneğin bir gün izin verdiği şeye başka bir gün kızan, annenin olur derken baba olmaz dediği tutumdur.

Çocuğunuzun Kişiliğine Etkileri
Çocukta iç çatışmalara, huzursuzluklara dengesiz ve karasız bir kişilik yapısının oluşmasına neden olabilir. Belirsizlik kişide sürekli bir kaygı duygusunun varlığına neden olur ve bu durum depresyona eğilimli kişiliğin oluşmasına yol açar.

İzin Verici Tutum
Çocuğun olumlu ya da olumsuz her türlü davranışının hoşgörü ile karşılandığı ve kabul edildiği ebeveyn tutumudur. Çocuktan yaşına uygun ve olgun davranışlar göstermesi beklenmez. Toplumsal kurallar çocuk için geçerli değildir. Çocuğun her türlü isteği hiçbir sınırlama ve denetlemeye tutulmadan yerine getirilmeye çalışılır.

Çocuğunuzun Kişiliğine Etkileri
İzin verici tutumla yetişmiş çocukların güdü ve eğilimlerini denetlemede yetersiz oldukları, kendi kendine yetebilme düzeylerinin düşük olduğu gözlenmektedir. Sosyal sorumluluk almayan, aşırı talepkâr, çevresindeki insanları kullanma eğiliminde bireyler olabilirler. Paylaşma ve iş birliği davranışı oluşmaz. Toplum tarafından kabul görmeyecek davranışlar gerçekleştirebilirler.

Eşitlikçi ve Demokratik Tutum
Eşitlikçi ve demokratik tutum gösteren ailelerde çocuğun uyması istediği kuralları önceden belirlenir. Bu kuralları çocuğa gerekçeleri ile birlikte anlatıp ve tutarlı olarak uygularlar. Çocuğa kurallara uymasında yardım edilir. Kurallara uymadığında ortaya çıkan sonuçla yüzleşmesi beklenir. Çocuk ailenin bir üyesi olduğunu bilir. Aileyi ilgilendiren kararlarda çocuğun da fikri alınır.  Bu şartlar altında yetişen çocuklar küçük yaştan itibaren sorumluluk almaya hazır hale gelir, bir işi başarmanın tadını almış olurlar. Alacağı kararlarda yönlendirme yapmadan rehberlik edilir. Sürekli öğüt vermek yerine iyi bir model olunur.

Çocuğunuzun Kişiliğine Etkileri
Çocuk yetiştirirken, eşitlikçi ve demokratik bir tutuma sahip olmak, kendine güvenen, yatırıcı, sosyal ilişkilerinde başarılı bireyler yetiştirmenizi sağlar. Kişilikleri diğer tutumlarla yetişen çocuklara göre çok daha bağımsızdır. Kendilerine güvenen özsaygısı yüksek bireyler olurlar. Tabi ki yaşamın içinde bocaladıkları zamanlar da olabilir ancak aşmak için gerekli gücü kendilerinde hissedecek motivasyona sahiptirler. Davranışlarının sonucuna katlanarak ve sorumluk alarak büyüdükleri için iç denetimleri iyidir.

Çoğu anne babadan duyduğum ‘bu çocuk neden böyle oldu’ cümlesini kurmadan önce tamamen objektif olup kendi tutumuzun hangisi olduğunu fark etmeliyiz. Anne baba olarak ne kadar tutarlıyız? Kuralları belirlerken nedenlerini anlayacağı şekilde açıklıyor muyuz? Ona saygı duyuyor fikrini soruyor muyuz? Sorumluluk almasına izin veriyor muyuz? Tüm bu soruların cevaplarını verdiğinizde zararın neresinden dönerseniz kardır.